Gestasyonel Diyabet (GDM), gebelik sırasında ilk kez ortaya çıkan glukoz intoleransıdır. Genellikle 24–28. gebelik haftaları arasında yapılan oral glukoz tolerans testi (OGTT) ile tanı konur. Tedavi edilmediğinde anne ve bebek açısından ciddi komplikasyonlara neden olabilir.
Tanı
1. Risk Değerlendirmesi:
Gebeliğin ilk prenatal ziyaretinde risk faktörleri sorgulanır:
Ailede diyabet öyküsü
Obezite (BMI >30)
Önceki gebelikte GDM
4 kg üzeri bebek doğurma
Polikistik over sendromu (PCOS)
Açıklanamayan düşükler
2. Tarama Testi:
Genellikle 24–28. haftalarda uygulanır.
İki basamaklı yaklaşım (ADA & ACOG önerisi):
50 g glukoz yükleme testi (açlık gerektirmez)
saat ≥140 mg/dL ise → 100 g OGTT
100 g OGTT (3 saatlik test, açlıkla yapılır)
3’ünden en az 2 değer eşik üzerindeyse GDM tanısı konur.
| Zaman | Plazma Glukoz (mg/dL) |
|---|---|
| Açlık | ≥95 |
| 1. saat | ≥180 |
| 2. saat | ≥155 |
| 3. saat | ≥140 |
Alternatif tek basamaklı yaklaşım (IADPSG önerisi):
75 g OGTT
Açlık ≥92 mg/dL
saat ≥180 mg/dL
saat ≥153 mg/dL
Bu üç değerden biri bile yüksekse GDM tanısı konur.
Tedavi
1. Tıbbi Beslenme Tedavisi (diyet):
Karbonhidrat kontrolü (genellikle günlük enerjinin %40-45’i)
3 ana + 2-3 ara öğün
Glisemik indeksi düşük besinler önerilir
Kilo takibi yapılır
2. Egzersiz:
Hafif-orta düzeyde egzersiz (günde 30 dk yürüyüş gibi)
Obstetrik kontrendikasyon yoksa önerilir
3. Kan Şekeri Takibi:
Açlık ve yemek sonrası 1. saat glukoz ölçümleri
Açlık: <95 mg/dL
1 saat sonra: <140 mg/dL
2 saat sonra (varsa): <120 mg/dL
4. İnsülin Tedavisi:
Diyet ve egzersizle kontrol sağlanamıyorsa başlanır
Gebelikte güvenli ilaçtır, plasentayı geçmez
Tipik olarak bazal + bolus insülin kombinasyonu kullanılır
5. Oral Antidiyabetikler:
Metformin ve glibenklamid, bazı kılavuzlarda sınırlı şekilde kullanılabilir ancak ilk tercih değildir.
Plasenta geçişi nedeniyle insülin genellikle tercih edilir.
Doğum ve Sonrası:
GDM’li gebeler yakından takip edilmelidir
Makrozomi, preeklampsi, polihidramniyos, doğum travması riski artar
Doğum sonrası glukoz değerleri genellikle normale döner
Ancak bu kadınlarda ileriki yıllarda tip 2 diyabet riski %50’ye kadar çıkar
6-12 hafta sonra 75 g OGTT yapılmalı
Sonrasında her 1-3 yılda bir diyabet taraması önerilir