Gebelikte Sigara: Bir Annenin Elindeki Duman, Karnındaki Bebeğin Sessiz Çığlığı

Bazı cümleler vardır, hekim olarak çok sık duyarsınız.

“Hocam, günde 1-2 tane içiyorum, bir şey olmaz.”

“Çok stresliyim, sigara beni rahatlatıyor.”

“Birden bırakamıyorum.”

“Ben zevk için içiyorum.”

İlk duyduğunuzda cevap verirsiniz.
İkinci duyduğunuzda biraz daha anlatırsınız.
Üçüncüde bilim konuşur, dördüncüde vicdan.
Beşincide ise insan susar.

Çünkü bazen dışarıdan bir gebeye sigaranın zararlarını anlatmak kolaydır. Rakamları söylersiniz, riskleri sıralarsınız, plasentayı, oksijeni, bebeğin kalp atımlarını, büyümesini anlatırsınız. Ama iş sevdiğiniz, tanıdığınız, her gün göz göze baktığınız birine gelince kelimeler biraz daha ağırlaşır. Hele bir de karşınızdaki insan sizi dinliyor gibi yapıp yine o sigarayı yakıyorsa…

İşte o zaman mesele sadece tıp olmaktan çıkar.
Bir annenin tercihi ile bir bebeğin kaderi arasındaki ince çizgiye dönüşür.

Gebelikte sigara neden bu kadar tehlikelidir?

Gebelik zaten başlı başına mucizedir. Bir hücre büyür, çoğalır, şekillenir; kalp olur, beyin olur, el olur, göz olur. Anne çoğu zaman bunu hissetmeden bile içinde bir hayat taşır. Ama ne yazık ki sigara da bu yolculuğa sessizce eşlik eder. Ve sigaranın dumanı, annenin sandığı gibi sadece akciğerine gitmez. O duman, bebeğe giden oksijen yoluna da karışır.

Sigara; nikotin, karbonmonoksit ve çok sayıda zararlı kimyasal içerir. Bunlar plasental dolaşımı etkileyebilir, bebeğe giden oksijeni azaltabilir ve bebeğin her nefessiz kalışını görünmez hâle getirebilir.

Bir anne sigara içerken çoğu zaman “Ben iyiyim” diye düşünür.
Zaten trajedi de burada başlar.
Çünkü bazen anne iyi görünürken bebek sessizce bedel öder.

Gebelikte sigaranın yol açabileceği riskler

Gebelikte sigara kullanımı; düşük, dış gebelik, plasenta previa, dekolman plasenta, erken membran rüptürü, erken doğum, intrauterin büyüme kısıtlılığı, düşük doğum ağırlığı, ölü doğum ve perinatal kayıp riskini artırır. Bazı kaynaklar orofasiyal yarıklar gibi doğumsal anomalilerle ilişkiyi de vurgular. Ayrıca fetal akciğer ve beyin gelişimi üzerinde de olumsuz etkileri olabilir.

Bunlar korkutmak için söylenen şeyler değil; yıllardır tekrar tekrar gösterilmiş, kılavuzlara girmiş, artık tartışmasız kabul edilen gerçeklerdir.

Doğumdan sonra da risk bitmez

Ama mesele sadece gebelikle de bitmez.

Bebek doğar, herkes derin bir nefes alır, “Neyse, geçti” zanneder.
Oysa bazı hikâyeler doğumla bitmez; yeni başlar.

Gebelikte sigara maruziyeti olan bebeklerde prematürite ve düşük doğum ağırlığının yanı sıra ani bebek ölümü sendromu riski artabilir. Çocukluk döneminde solunum yolu enfeksiyonları, astım, kulak enfeksiyonları ve başka sağlık sorunları daha sık görülebilir. Pasif içicilik de masum değildir; annenin ya da çevrenin dumanına maruz kalmanın bile gebelik ve bebek sağlığı açısından zararlı olduğu bilinmektedir.

Bu cümle sert gelebilir.
Ama hakikat bazen serttir.
Hele ki konu anne karnındaki bir bebekse.

“Az içiyorum” demek bebeği korur mu?

Gebelikte sigarayı bırakamayan kadınların büyük kısmı kötü anne oldukları için değil, nikotin bağımlılığı gerçek bir bağımlılık olduğu için zorlanır. Bu nedenle suçlamak değil, desteklemek gerekir. Yine de desteklemek, gerçeği yumuşatmak anlamına gelmez.

Çünkü “az içiyorum”, “light sigara içiyorum”, “filtreli içiyorum”, “sadece canım isteyince içiyorum” gibi cümlelerin hiçbiri bebeği korumaz. Güvenli sigara miktarı yoktur; gebelikte en doğru yaklaşım tamamen bırakmaktır.

Hekimlik bazen sadece takip etmek değildir

Ben hekim olarak şunu çok net biliyorum:
Gebelik takibi, sadece ultrason görüntüsü izlemek değildir.
Sadece bebeğin kilosunu ölçmek değildir.
Sadece kan tahlili istemek değildir.

Gebelik takibi bazen bir anneyi, henüz doğmamış bebeği için ikna etmeye çalışmaktır.
Bazen aynı cümleyi defalarca kurmaktır.
Bazen sabırdır.
Bazen kızgınlıkla karışık merhamettir.
Bazen de “Elimden geleni söyledim” deyip içten içe dua etmektir.

Çünkü hekimlik, sadece tedavi etmek değildir; olacak kötülüğü önlemeye çalışmaktır.
Ve sigara, gebelikte önlenebilir en önemli risklerden biridir.

Geç gelen pişmanlık olmasın

İşin en acı tarafı şudur: Her şey yolunda giderse insanlar sigarayı unutabilir. Ama Allah korusun, bebekte bir sıkıntı olduğunda, erken doğum olduğunda, gelişme geriliği olduğunda, plasenta ile ilgili sorun çıktığında, yenidoğan yoğun bakım kapısı açıldığında… işte o zaman annenin aklına geceleri yakılan her sigara bir bir gelir.

Ve bazı pişmanlıklar çok geç gelir.

Ben hiçbir gebenin o duyguyu yaşamasını istemem.

Hiçbir anne, kucağına almak için aylarca beklediği bebeğinin kuvöz camı arkasında yatarken “Keşke bıraksaydım” demesin isterim.
Hiçbir kadın, bir anlık keyfin bedelini aylarca vicdanında taşımasın isterim.

Bugün bırakın, şimdi bırakın

Bu yüzden bu yazıyı bir yargılama metni olarak değil, bir çağrı olarak okuyun.

Eğer gebeyseniz ve sigara içiyorsanız, lütfen bugün bir karar verin.
“Mükemmel bir gün olsun, pazartesi başlayayım, stresten kurtulayım, sonra bırakırım” demeyin.
Bugün bırakın.
Şimdi bırakın.
Bir sigara daha eksik değil; bir risk daha az olsun.

Bırakmak zor olabilir, ama imkânsız değildir. Destek almak, eşin ve ev halkının da sigarayı bırakması ya da sizin yanınızda içmemesi, tetikleyicileri azaltmak, profesyonel bırakma danışmanlığına başvurmak süreci kolaylaştırabilir. Gebelikte bırakma konusunda hekim desteği istemek utanılacak değil, tam tersine güçlü bir adımdır.

Son söz

Unutmayın:
Anne olmak, kusursuz olmak değildir.
Ama bazen anne olmak, kendi keyfinden vazgeçip bir kalbi korumaktır.
Daha doğmadan size emanet edilmiş küçücük bir hayat için bazı alışkanlıklarla vedalaşmaktır.

O bebeğin sizden istediği şey büyük değil aslında.
Marka kıyafet değil.
Mükemmel bir oda değil.
Pahalı oyuncaklar değil.

Sadece temiz bir nefes.
Sadece biraz daha fazla oksijen.
Sadece dumansız bir başlangıç.

Ve bazen bir bebeğe verebileceğiniz en büyük sevgi, ona daha doğmadan sigarayı bırakmış bir anne olmaktır.